Bai Dinh Le

Thế là Bố đã đi xa thật rồi…

Vẫn biết Trần gian chỉ là cõi tạm: SINH LÃO BỆNH TỬ không ai tránh khỏi, nhưng khi nhìn thấy Bố nằm bất động trên giường của bệnh viện… Con thấy mắt mình cay cay. Bố ơi!

Ngày xưa, lúc con mới 5 tuổi (năm 1960), Mẹ dắt mấy chị em lên Buôn Mê Thuột thăm Bố. Hình như lúc đó Bố là Y sỹ về Thú Y. Thấy Bố cầm cái ống chích cho ngựa dài hơn gang tay và cây kim chích to… thấy mà sợ. Không khí ở Buôn Mê Thuột nó lành lạnh khi màn đêm buông xuống cũng thích thích. Có lần, con thấy Bố mặc bộ Sarong của người Thượng và cầm đàn Accordion sao đẹp và lãng mạng ghê!

Rồi đến lúc con vào Đại Học năm 1974. Sáng sớm, Bố chở con trên chiếc Suzuki màu đỏ, đi ăn phở xong, Bố chở ra bến xe bus của Trường ĐHKH đậu trên đường Hồng Thập Tự (gần công viên Tao Đàn)... Ôi sao nhiều kỷ niệm thân thương quá!

Còn đâu những lúc Bố con mình quây quần Họp Tổ bên nhau. Những lúc đánh Xì dzách hay Tam Cúc. Bố cố tình ăn gian để con cháu bắt gặp rồi phá lên cười. Bé Hà nói: Vua ăn gian la Bố. Cảnh vui nhất là Bố ngồi nhìn con cháu chia tiền khi Bố bị thua. Cũng có lúc Bố thắng, Bố cầm xấp tiền, vuốt thẳng rồi vỗ chạch chạch xuống mặt bàn ra vẻ khoái chí lắm! Bây giờ, còn đâu những câu nói: “Mình hoà nhé" của Thuyên và Cô Tâm nói: “Ông đã thua thật rồi…”

Con vẫn nhớ hình ảnh Bố ngồi trầm ngâm, lặng lẽ nhìn con cháu thi nhau nói chuyện sôi nổi. Mãi khi nghe tin con cháu đến thăm, Bố cứ ngồi chờ để được gặp mặt và Bố buồn hiu khi con cháu tư biệt ra về. Bố chống gậy tiễn ra tận cửa… Lâu lâu lại nghe Bố hỏi: “Bao giờ Tâm xuống? Bao giờ Cò về? Hay Nó vể rổi à”... Bố hỏi thế là con biết đầu óc Bố còn khá minh mẫn để hiểu công việc và cuộc sống trên đất Mỹ này khá bận rộn phải không Bố?

Buổi trưa thứ Tư ngày 8 tháng 5 vào bệnh viện thăm Bố. Bố nói: “Bố muốn về nhà cho thoải mái.” Phượng nói: “Bố ráng khoẻ để cuối tuần có Bé Hà sang rồi về nhà Họp Tổ nữa chứ! Bố tỉnh táo trả lời: “Sợ gỉ ai?” …Thế mà Bố đã ra đi vì ai vậy Bố?

Con rất vui khi thấy Bố đã đi hết quãng đường dài của đời mình mà nhiều người mơ ước.

Con cầu mong Bố sớm Vãng Sanh về cõi Phật và sớm gặp lại Mẹ…

Vĩnh biệt Bố,

Con

Phượng

Today, Monday May 13th, 2024

So, you’ve really left us…

I know that the world is only temporary: BIRTH, ILLNESS AND DEATH, no one can avoid it, but when I saw you lying motionless on the hospital bed... I felt my eyes stinging. Oh Dad…

When I was only 5 years old (1960), Mom took us kids to Buon Me Thuot to visit you. It seemed that at that time, you were a Veterinary Doctor. Seeing you holding a horse syringe longer than a hand's length and a large needle... I was scared to look. The air in Buon Me Thuot was cool as night fell and I remember liking it a lot. One time, I saw you wearing Sarong clothing of the indigenous people and holding an Accordion, how beautiful and romantic!

When I entered college in 1974 you drove me on a red Suzuki in the early mornings. After eating Pho, you dropped me off at the bus stop of the University of Science parked on Hong Thap Tu Street (near Tao Dan Park). .. Oh, so many sweet memories!

Your presence during our large family gathering will be dearly missed. When playing Blackjack or Tam Cuc, I remember at times you deliberately cheated so that the children and grandchildren would catch you and burst out laughing. Auntie Ha would say: Dad is the King of Cheaters. The funniest scene is when you lost and had to sit and watch the children divide the money between themselves. There were also times when you won, and you took the stack of money, straightened it, and then patted it on the table, looking very pleased! Now, we won’t get to hear the familiar words from Thuyen: "We’re even ok?" or from Auntie Tam saying: “Grandpa really lost this time..."

I still remember the image of you sitting thoughtfully, quietly watching your children and grandchildren talk excitedly. Whenever you heard people were coming to visit, you anticipated their arrival and felt sad when they left. You would use your cane to see them to the door... Every now and then I heard you ask: "When will Tam come down?" When will Co return? Or is he back already?"... When you ask, I know that your mind is still quite clear to understand that work and life in America are quite busy, right, Dad?

At noon on Wednesday, May 8, I went to the hospital to visit you. You said, “I want to go home to be more comfortable.” So I said: "Dad, try to be healthy so that Auntie Ha can join this weekend then we can all go home and play cards again!" You joked: "I’m not afraid" …But then …who did you leave for, Dad?

I'm very happy to see you complete the long journey- a life that many people dream of.

I pray that you will soon be reborn in the Buddha realm and see Mom again soon…

Goodbye Dad,

Your daughter

Phuong

"Chào ông ngoại",

Đây là câu cửa miệng khi con gặp ông, nhưng hôm nay con sẽ dùng nó như là lời chào để tiễn biệt ông nha.

Ấn tượng ban đầu của con về ông đó là sự giản dị và tính tiếu lâm. Bình thường ban ngày ông hay vừa xem TV vừa... ngủ gật. Đến tối thì nhiều khi ông lại thức đêm và ăn mì gói. Phải công nhận là ông khá ham chơi và mỗi khi tụ họp lại đánh bài, con thấy ông vui tươi và hoạt bát hẳn ra. Không cần biết thắng hay thua, ông cứ thế mà khoái chí xem bài và vô tư trao đổi với bà con.

Sau này khi con đã có gia đình và thời gian đi lại cũng hạn chế hơn, mẹ vẫn khuyên con lâu lâu nên về thăm nhà và hỏi han ông. Tối đến ăn cơm xong thì ông, mẹ và con lại chơi tam cúc. Lâu lâu con lại khơi gợi để ông kể lại chuyện ngày xưa. Kể ra con thấy sở thích chơi bài của ông cũng "lành mạnh" dễ sợ, nhưng nó giúp ông vui và minh mẫn thì cũng chấp nhận được. Con còn đùa với mẹ là ông thế nào cũng sẽ thọ đến 120 tuổi, nhưng điều đó đã không xảy ra...

Tuy ông không còn nữa nhưng con vẫn nhớ khá nhiều kỷ niệm với ông: những đợt dẫn ông ra ngân hàng để rút tiền, những buổi tối ăn cơm chung, hay những lần tắm gội cho ông... Con cũng cảm thấy may mắn vì được gặp ông lần cuối và cả đêm thứ tư ở cùng với ông trong bệnh viện. Ông đã cố gắng hết sức và con nghĩ cuộc đời này ông cũng chẳng còn gì để hối tiếc phải không ông? Con mong ông sẽ sớm gặp được bà và an dưỡng ỏ bên kia thế giới.

Cu Cò xin kính chào ông!

"Chào Ông Ngoại",

This was always the first phrase I said whenever I saw Grandpa, but today I will use it as a greeting to say goodbye.

My first impression of Grandpa was his simplicity and humor. Often during the day he would watch TV and... fell asleep in his chair. At night, we would find him awake and sometimes eating instant noodles. I have to admit that he loved to play. Every time the family got together to play cards, I saw him as cheerful and lively. No matter whether he won or lost, he just enjoyed reading the cards and freely chatting with people.

When I started my own family and time was more limited, my mother still advised me to come home and visit him from time to time. In the evening, after dinner, we would all play Tam Cuc together. Every once in a while, I encouraged him to tell stories about the past. In reflection, I found his hobby of playing cards to be "healthy" for him because it made him happy and alert. I even joked with my mother that he would live to be 120 years old, but that didn't happen…

Even though he is no longer here, I still remember many memories with him: the times I took him to the bank to withdraw money, the evenings of eating together, or the times I bathed him... I feel lucky I got to see him one last time and was able to spend the entire last night with him in the hospital. ‘Grandpa, you tried your best and I think you have nothing left to regret in this life. I hope you will meet Grandma soon and rest in peace on the other side.’

Goodbye Grandpa,

Cu Cò

Bố kính,

Là đứa con gái thứ ba trong gia đình, con theo bố mẹ di cư vào Nam 1954 mới lên ba, con không có một ấn tượng nào về miền Bắc với Hà Nội ba mươi sáu phố phường như thế hệ của cha mẹ ngoại trừ vết sẹo móp xương sọ bên trái vì chơi ngoài vườn bị cánh cửa sổ rơi trúng và mùi alcohol ám ảnh con mãi khiến con rất ghét nhà thương. Vậy mà lớn lên lại theo học ngành Dược và thực tập trong bệnh viện Grall tại Sài Gòn với đầy mùi alcohol khi đến thực tập, rồi cũng quen …

Lớn lên chia sẻ với Bố Mẹ những khó khăn trong cuộc sống của một gia đình chín con, bảy gái hai trai. Chúng con lớn lên dưới sự bảo bọc, hi sinh nuôi dạy của cha mẹ. Biết bao nhiêu khó nhọc để chúng con được đi học như những đứa trẻ khác. Dù Bố Mẹ không sinh ra trong một gia đình giàu có hay có trình độ học vấn cao như bạn bè nhưng con cũng học được bài học quý giá là học tập, làm việc chăm chỉ để trở thành người có ích cho gia đình và xã hội sau này. Mà cũng lạ câu nói luôn luôn Bố hay nói một cách đùa vui là “ đứa lớn trông đứa bé!”. Đúng chứ vì Bố Mẹ còn phải bươm chải với cuộc sống để có nơi ăn chỗ ở. Bố thì thay đổi việc làm nhiều lần vì không có một nghề nghiệp rõ ràng với mảnh bằng thành chung (as intermediate high school bên Mỹ) còn Mẹ buôn bán suốt đời đủ mọi thứ có thể kiếm ra tiền về lo cho các con. Đó thật sự là một gương sống rõ ràng trong tâm thảm con. Vậy chứ Bố cũng có thời gian để học chơi đàn accordion cùng chúng con quây quần quanh Bố ca hát cuối tuần, thời gian dù qua nhanh nhưng con vẫn luôn nhớ.

Rồi gia đình mình lại phải di cư lần nữa khi tháng tư 1975 miền Nam rơi vào tay cộng sản mà gia đình họ hàng đã phải rời bỏ miền Bắc năm 1954. Nhưng không may mắn, lần di cư này gia đình mình không đi cùng một lúc như khi xưa mà chúng con lần lượt dưới nhiều cách khác nhau để đến được USA. Đầu tiên là Chân Chính là boat people đến Mỹ 1980 thật là nguy hiểm và vất vả, con còn nhớ Mẹ rất lo lắng và sức khỏe ngày càng đi xuống để rồi Mẹ không sống cùng mọi người lâu hơn. Mẹ mất 1989, mới 67 tuổi còn “quá trẻ” so với tuổi thọ của Bố như hôm nay. Con luôn nhớ lại lời dặn dò khi con theo chồng, gia đình anh Chân qua Mỹ theo diện ODP cùng với Quốc vừa được tám tháng. “ Qua đấy săn sóc hai em thay Mẹ nhé”. Đó là năm 1984 rời Việt nam và vào Mỹ 1985 Kế đến là gia đinh Tâm với chú Trọng và Út Mi cũng do người chị bảo lãnh. Dần dần rồi đến gia đình chị Dinh, anh Thịnh và Châu qua với diện HO năm 1990. Bố và gia đình Bình qua Mỹ theo chương trình ODP do Chân Chính bảo lãnh sau đó là Phượng cùng chú Hùng, Huy Vinh đến năm 2010 và Phương đến 2012. Chỉ còn cô Hà ở Việt Nam nhưng Duy và Beo sang du học bên này, có được công việc làm hi vọng sẽ vào quốc tịch sớm. Thế là cuộc di dân của đại gia đình đến Mỹ cũng được nhiều may mắn để rồi bây giờ không hiểu do một sự sắp xếp nào từ Thượng Đế, Trời Phật hay chính mong ước của Mẹ trên trời mà đa số chúng con tập trung ở Fresno.

Bố là người đàn ông may mắn nhất mà con thấy. Tính khôi hài trong mọi tình huống là một đặc tính không dễ mà ai có được nên nhờ vậy mà Bố sống lâu hơn bất cứ ai trong họ hàng hai bên nội ngoại. Các con dù xa hay gần đều để tâm chăm sóc, thăm hỏi vào những dịp lễ Tết chỉ một điều con tiếc là Bố không còn sức khỏe để đi du lịch khắp nước Mỹ để thấy sự may mắn của gia đình mình được định cư trên một cường quốc đứng nhất thế giới

Rồi tuổi tác cũng hạn chế việc đi lại nên Bố cũng không có mặt trong đám cưới của các cháu nhưng vui nhất và đầy đủ mà chúng con làm Bố vui là sinh nhật 98th và 100th. Đến 101 thì Bố hoàn toàn yếu rồi đi vào giấc ngủ ngàn thu một cách êm ấm bên cạnh con cháu vào thăm và hẹn ngày về nhà lập sòng tam cúc, bài cào, xì dách. Sòng bài cũng tuyên bố đóng cửa ngay sau ngày Bố ra đi. Tính khôi hài, thân thiện của Bố cũng được di truyền cho con cháu không ít thì nhiều cho từng đứa con, cháu.

Bố ạ, con chỉ muốn giữ những gì vui vẻ của gia đình mình để đi nốt quãng đường còn lại và ra đi không đau đớn như Bố. Cuộc đời của Bố Mẹ thật gian nan theo vận nước nhưng kết quả chúng con được như ngày này chắc chắn Bố Mẹ rất hãnh diện về con cháu. Thương nhớ Bố Mẹ rất nhiều và những điều hay chúng con học được từ Bố Mẹ sẽ được giữ mãi mãi. Con người không ai hoàn toàn, hoàn mỹ cả nhưng nhìn cuộc đời với con mắt lạc quan và “kệ mẹ nó, bỏ qua đi” thật đơn giản nhưng đôi lúc cũng khó mà thực hiện.

Le Kim Phi

Dear Dad,

As the third daughter in the family, I followed you and mom to the South in 1954 when I was only three years old. I have no impression of the North or Hanoi's thirty-six streets like your generation except for the scar on the left side of my skull due to playing in the garden as a window fell on me. The smell of alcohol haunted me forever, making me hate the hospital. Yet when I grew up, I studied Pharmacy and interned at Grall Hospital in Saigon. It was full of alcohol smell when I came to practice but I got used to it…

Growing up, I shared with you and mom the difficulties in life as a family of nine children, seven girls and two boys. We grew up under your protection and sacrifice. So many hardships for us to go to school like other children. Even though both you and mom were not born into a rich family or have a high level of education like your friends, I still learned a valuable lesson about studying and working hard in order to become useful to our family and society. It was strange that you always joked, "The big kids look after the little ones!". But it was true because you and mom were busy with life making sure we had a place to live and something to eat. You changed jobs many times because you didn't have a clear career with a common degree (like intermediate high school in the US), and Mom worked all her life selling everything she could to make money to take care of the children. That is truly a clear living example in my heart. But you also had time to learn to play the accordion and we gathered around with you on the weekends singing together.Time passes quickly but I still remember these memories.

Then our family had to migrate again in April 1975 when the South fell into the hands of Communism- the same reason we and our relatives left the North in 1954. But unfortunately, this time our full family did not migrate together like in the past. We took turns in many different ways to reach the USA. First, Chan and Chinh came by boat to America in 1980. It was very dangerous and difficult. I still remember Mom was very worried and her health deteriorated so much that she couldn't live with everyone longer. Mom passed away in 1989, at only 67 years old, which is "too young" compared to your age today. I always remember Mom’s words when I followed my husband,Chan and his family to the US under ODP status with Quoc who was just eight months old. "Go over there and take care of your 2 brothers for me." We left Vietnam in 1984, and entered the US in 1985. Next was Tam's family with Uncle Trong and Ut Mi, they were sponsored by his sister. Eventually, Dinh's family, Thinh and Chau came over via HO program in 1990. You and Binh’s family went to the US under the ODP program sponsored by Chan and Chinh, then Phuong and uncle Hung, Huy, Vinh arrived in 2010 and Phuong arrived in 2012. Only Ha remained in Vietnam, but Duy and Beo went to study abroad here. They have jobs and hope to become citizens soon. So the big family's immigration to America has been very fortunate. And it is unknown whether it is due to some arrangement from God, Heaven, Buddha or the wish from Mom on the other side, that most of us are now living here in Fresno.

You are the luckiest man I've ever known. A sense of humor in every situation is a trait that is not easy for anyone to have, so thanks to that, you’ve lived longer than anyone among the relatives on both sides of the family. The children, whether far or near, take care to visit you during the holidays. The only thing I regret is that you no longer had the health to travel across the United States to see how lucky we’ve been to settle in the United States- the most powerful country in the world.

Age also has its limits on travel so you were not present at all the grandchildren's weddings, but the happiest and most complete gathering we had was on your 98th and 100th birthdays. At 101, you were completely weak and went into a peaceful sleep next to us and the grandchildren who came to visit and made promises to come home to set up a ‘casino’ to play scratch cards, and blackjack. The ‘casino’ also announced its closure immediately after your passing. Your sense of humor and friendliness were also passed down to your children, some more and some less but to each child and grandchild.

Dear Dad, I just want to keep what is joyful in our family for the rest of our journey here and leave without pain like you. You and mom’s lives were very difficult due to the fate of the country, but the results we have today are sure to make you both very proud of your children and grandchildren. We miss you both very much and the good things we learned from will be kept forever. No one is perfect, but looking at life with an optimistic eye and to "leave it alone, let it go" is simple but sometimes difficult to do.

Le Kim Phi

Đặc điểm của bố, mặc dù sánh 6 con gái liền nhưng vẫn không ghét con gái. Mỗi lần đi cine để dẫn một bầy con gái đi theo. Thật đáng phục số với những ông bố khác.

-Kim Lê Nguyễn

Father's special trait is that even though he has 6 daughters in a row, he still doesn't hate them. Every time we went to the cinema, he would take our whole group of girls with him. It's admirable compared to other fathers.

-Kim Lê Nguyễn

Rồi ngày sẽ trôi qua,

Ta đi rồi không trở lại,

Bao nhiêu buồn vui tháng ngày …

Chìm trong ngàn bóng đêm dài…

(chuyển thể từ bài hát Rồi Ngày sẽ Trôi Qua, VP/HT)

Nhớ về Bố….

Thuở con còn bé, độ 6,7 tuổi gì đó, hình ảnh và các sinh hoạt trong căn nhà có cây me thật to, phủ cả mái nhà….Bố thường đi làm xa, lâu lâu được về thăm gia đình, chiều chiều Bố ôm cây đàn accordion cùng đàn hát với các con, thật êm đềm, ấm cúng!

Bố hay sưu tầm những căn nhà đẹp, cắt xén dán vào 1 quyển tập, chắc dạo ấy Bố mơ ước có một căn nhà đẹp? Và mơ ước của Bố thành sự thật khi Bố mua được căn nhà cao đẹp và tân kỳ nhất xóm do 1 tay kiến trúc sư học ở Mỹ về VN xây nên, Bố thường được hàng xóm gọi tên là “ Ông Lầu Ba” vì căn nhà có ba tầng.

Năm 1992, định cư tại Hoa Kỳ, Bố và các con cùng nhau cặp sách đến lớp ESL và các lớp đàm thoại Anh ngữ để thích ứng với cuộc sống mới.

Rồi những năm cuối đời, Bố và các con, cháu thường quây quần chơi Tam Cúc hoặc Black Jack…cười đùa không dứt….!

Trước 4 hôm Bố mất, đó là ngày Giỗ Mẹ 5/5/ 2024 tây tức 27/3 ta, Bố vẫn còn ngồi chơi bài với con cháu nhưng dường như không khoẻ lắm, phải nhắc Bố đi nghỉ vì Bố chẳng bao giờ muốn ngừng cuộc chơi…!

Và chuyện gì đến phải đến thôi Bố ạ, đâu có ai sống mãi mãi đâu! Bố thường than vãn bị mất ngủ hàng đêm…thì sáng thứ năm ngày 9/5/2024 tức 2/4 năm Giáp Thìn, Bố được ngủ một giấc ngủ thật dài và bình yên.

Ngủ ngon Bố nhé.

Con gái thứ sáu của Bố, Thu Tâm

Mountain View, California

May 23, 2024

TB: Ngày trước Bố và con đi phân ưu các gia đình thân quen, con khóc cho người đã khuất thì Bố dặn rằng “ khi Bố mất, đừng khóc…! Con không khóc thật trong những ngày làm ma chay cho Bố, chỉ ứa nước mắt và cay sống mũi trong lúc chuẩn bị 4 bình hoa cho Bố nhưng hôm nay, tuần thất thứ hai của Bố, ngồi nghĩ và viết về Bố, nước mắt cứ tuôn rơi Bố ạ…!!!!

The days will eventually pass,

One goes and never to return,

Countless joys and sorrows between months and days...

Descending into the thousand shadows of the endless night…

(adapted from the song Rồi Ngày sẽ Trôi Qua, VP/HT)

Remembering Dad….

When I was a child, around 6 or 7 years old, the image and the memories of activities were in the house with a huge tamarind tree, covering the entire roof... Dad often worked far away, and occasionally came back to visit the family. In the late afternoons, he would hold the accordion, playing and singing with the children- truly peaceful and homey !

Dad used to collect cut-outs of beautiful homes, cutting and pasting them into a notebook. Perhaps, at that time he dreamed of having a beautiful house? Dad's dream came true when he bought the most beautiful and modern house in the neighborhood built by an architect who studied in the US and returned to Vietnam. He was often called "Mr. Third Floor" by the neighbors because the house had three floors.

In 1992, settling in the United States, books in hand, we would go to ESL and English conversation classes together; trying to adapt to our new lives.

Then in the last years of his life, Dad, his children and grandchildren often gathered to play Tam Cuc or Black Jack...laughing endlessly...!

Four days before Dad passed away, it was Mom's Death Anniversary on May 5, 2024 in the West, which is March 27 in our country (using the Lunar calendar.) Dad was still playing Black Jack with his children and grandchildren but he seemed unwell. We had to remind him to rest because he never wanted to stop the game…!

And whatever happens must happen, Dad, no one lives forever! You often complained about insomnia every night... so on Thursday morning, May 9, 2024, which is the 2nd of April of the Year of the Dragon, you received a long and peaceful sleep.

May you sleep well, Dad.

Your sixth daughter, Thu Tam

Mountain View, California

May 23, 2024

PS In previous years when you and I went to pay our respects to acquainted families and I cried for the deceased, you told me, "When I pass away, don't cry...!” I didn't really cry during the days of your funeral- I just had tears in my eyes and stinging nostrils while preparing the 4 vases of flowers for you. But today, the second week after, sitting down to think and write about you, tears keep on falling, dear Dad…!!!!

Fresno, May 24th 2024

Bố kính,

Hôm nay chờ nhà quàn giao cốt để an vị trên chùa Tam Bảo cùng với Mẹ mà chúng con đã mang từ Việt Nam tháng mười 2019 để rồi sau chị em con sẽ bàn bạc nên làm gì sau này Bố nhé.

Xuyên suốt cuộc đời của Bố Mẹ kết hợp do học thuyết của nhà Phật là DUYÊN NỢ, con nhìn thấy và học hỏi thật nhiều. Bác Kỳ, bạn của Bố kể cho con về đám cưới của Bố Mẹ rước dâu từ làng Mai của Mẹ về làng Mọc của Bố rất vui vẻ và ấn tượng sau năm 1975 khi vào Nam gặp gia đình mình. Lạ một điều con không hề nghe chị em bên mẹ hay bên Bố kể về đám cưới này, tại sao vậy nhỉ??? Để con sẽ hỏi Chúc, cô em họ thật tốt bụng và trách nhiệm rất cao với các em của gia đình cô Thư, em kế của Bố năm nay đã 96 tuổi.

Rồi năm 1947 Bố Mẹ có con đầu lòng là chị Dinh mà Ông Kính viết lộn là Rinh, ý nghĩa là Bố đi dinh tê cùng bao nhiêu thanh niên cùng lứa, mục đích ra sao con không rõ , có lẽ là phong trào chống Pháp thời đó nhưng rồi cực khổ Bố rời nơi đó sau khi có chị Bình( tên trên khai sinh là Kim Phú) chắc là lúc đó Bố Mẹ mong có cuộc sống bình yên và giàu có hơn hiện tại??? Hai chị đều sinh ra ở Cao Bằng, Lạng Sơn., miền Bắc Việt Nam giáp ranh với Trung Quốc. Chắc là cực khổ lắm nên Bố Mẹ về thành và liên tiếp là con và Phương ra đời tại Hà Nội trong bối cảnh lộn xộn của chiến tranh và rồi hiệp định Genève ra đời năm 1954 , đất nước chia đôi và kết quả là Bố Mẹ cùng 4 chị em con và Mẹ mang thai Phượng vào Nam. Chế độ Cộng Sản tàn ác và đáng ghê sợ đã đi vào tâm trí con từ đó. Ở đây con muốn nói đến sự dứt khoát và quyết định đúng đắn của hai người đem chúng con đi tìm tự do thật sự cho gia đình nhỏ, nếu không có quyết định này làm sao chúng con có những ngày tháng yên bình trong Nam tuy rằng Bố Mẹ rất chật vật với cuộc sống, thay đổi chỗ ở liên tục từ Ngã Ba ông Tạ, đến Hòa Hưng Lê Văn Duyệt và cũng có thời gian Bố lên Ban Mê Thuột làm việc trong trại Thú Y với Ông Trẻ, Mẹ và chúng con vẫn ở Saigon. Thật là vất vả cho mọi người trong gia đình mình nhưng chúng con vẫn có mái nhà che mưa nắng và ăn uống đầy đủ, đạm bạc và nhất là Mẹ cho chúng con đi chùa Nghĩa Trang Bắc Việt cạnh Bộ Tham Mưu Quân Lực Việt Nam Cộng Hòa, hòa nhập gia đình Phật tử Giác Dũng, đó là lúc con học lớp nhất trường tiểu học Chí Hòa, Hòa Hưng dù rằng gia đình mình ở ông Tạ. Con còn nhớ cảm giác rất sợ hãi mỗi khi leo lên chiếc xe ngựa là phương tiện duy nhất hoặc đi bộ từ trường về nhà cũng phải mất 30 phút đến một giờ với tuối con lúc đó. Con còn nhớ Mẹ luôn đổi trường học khi con kể với Mẹ là trường Mai Khôi, trường Tinh Thần là trường đạo con đi theo bạn và bà sơ lên nhà thờ, dấu Mẹ đem áo dài vào trường, hôn chân Chúa và Đức Mẹ thế là Mẹ tìm cách đổi qua trường Chí Hòa ở tận Hòa Hưng. Rồi kể cho Mẹ là trường Tinh Thần phải cầu nguyện đọc kinh 30 phút trước giờ học thế là Mẹ lại đổi trường qua bên Trung Học Đệ Nhất Cấp Phước Thiện cho dù là phải đóng tiền học cho con, chị Dinh, Bình suốt những năm học xong Tú Tài toàn phần không phải học trường đạo. Niềm tin nơi Phật Pháp của Mẹ thật mạnh mẽ và gieo mầm nơi con từ thuở còn ấu thơ. Rồi lớn dần khi con lên chùa Xá Lợi tại Saigon cạnh trường Gia Long tự học luyện thi tú tài phần một. Cảm giác an lành và yên tĩnh luôn theo con cho đến tận bây giờ và giúp con vượt qua những khó khăn trong cuộc sống. Đây cũng là điểm sáng của Bố Mẹ luôn quan tâm đến việc học của con cái dù rất chật vật mưu sinh để nuôi các con. Mẹ mở tiệm buôn bán giày dép guốc gỗ ở Ông Tạ rồi mở tiệm vàng Kim Phượng. Bố đi làm công chức trong sân bay Tân Sơn Nhất và quân đội, con chỉ nhớ thời gian này chi Dinh và con cứ phải quạt bàn ủi than cho thật hồng để ủi những bộ quần áo kaki dày và nặng. Sau đó vì hợp tác làm ăn thất bại với 1 ông chú trong họ, Bố Mẹ mất hết tiền bạc, bán cả nhà trả nợ rồi gia đình mình phân tán, Bố theo ông Trẻ lên Ban Mê Thuột. Mẹ đem hết tụi con về ở nhà thuê của cô Quang sâu trong xóm nhỏ gần trường Chí Hòa cho tụi con học hết cấp tiểu học. Còn Mẹ gánh gồng buôn bán giò chả khắp chợ gần xa. Chị Bình theo Mẹ nhiều nhất thời gian này thật là cực khổ, lâu lâu Bình vẫn nhắc lại khoảng thời gian này để thấy thương mẹ thật nhiều.Thế rồi khi con lên đệ thất, thi rớt không được vào trường công thế là lại thêm gánh nặng kinh tế đè lên vai mẹ phải trả học phí cho 6 đứa con gái đầu. Thế mà Mẹ vẫn nhẫn nhịn vượt qua, buôn bán chạp phô ngoài chợ Hòa Hưng để có tiền đóng học phí cho tụi con. Đến năm con học đệ lục thì cậu Thông giúp Mẹ cho cả gia đình ra ở nhà 424 Lê Văn Duyệt không phải trả tiền nhà vì thấy gia đình mình thật là chật vật nheo nhóc. Sau 2 năm buôn bán giò chả rồi mở lại được tiệm vàng tên Tín Thành nhờ Bố ra giúp việc cho Bác Nhàn , Mẹ quyết định sửa sang căn nhà 424 cho khang trang hơn, không tăm tối như khi gia đình mình dọn vào. Một giai đoạn khó khăn do sự hiểu lầm của gia đình bên Mẹ lại khiến Mẹ khổ tâm không ít kéo dài cho đến tháng 4 1975. Nhưng Mẹ luôn luôn nhắc nhở “ một giọt máu đào hơn ao nước lã ” vì Mẹ là người con duy nhất của Bà Ngoại ruột đã mất khi Mẹ mới 18 tháng, còn các cô cậu sau này là của Bà Ngoại sau.

Rồi sau đó lần lượt gia đình mình có thêm Phượng,Tâm, Chân, Hà và Chính... Cái tên của Phương Và Phượng làm ngạc nhiên rất nhiều cho người Mỹ bên này khi phải làm giấy tờ cùng một lúc. Rồi Tâm Chân Hà Chính con nghiệm thấy Bố Mẹ cũng có những ẩn nghĩa trong đó. Còn tên con là Phi có nghĩa gì vậy? Con tạm nghĩ Phi có nghĩa có có không không theo đạo Phật vậy chứ không phải vì Bố thích tên một diễn viên phim ảnh.... 9 người con trưởng thành theo năm tháng cùng với vận nước rất là lộn xộn vì biểu tình, phản chiến, tôn giáo nhưng đều học hành đến nơi đến chốn tùy theo sức của từng người. Con là đứa được Bố Mẹ tin tưởng nhất và cũng bị giao làm trách nhiệm như một hung thần luôn nhắc nhở các em lo học hành. Bởi vậy khi có cơ hội tụ tập là các cô cậu luôn nhắc lại những ký ức “dữ dằn” năm xưa để lại cho các em rất là vui vẻ và con cũng đành cười trừ bảo là chẳng nhớ, vậy hả !? Cũng nhờ quân đội Mỹ tham gia vào cuộc chiến Nam Bắc của Việt Nam mà Bố có cơ hội ra giúp việc cho Bác Nhàn trong một quán bar cho mấy ông GI lính Mỹ. Bố đã có tiền rộng rãi hơn cho Mẹ mở lại tiệm vàng Tín Thành Ở Hòa Hưng, Lê Văn Duyệt, Saigon .

Sau tháng 4 1975, biến cố thay đổi toàn bộ sinh hoạt của gia đình mình. Con ra trường Dược sĩ cuối cùng của chế độ Việt Nam Cộng Hòa nhưng chế độ công sản cứ nhận vơ là khóa 1 của chế độ mới với đồng lương không đủ nuôi thân, rồi đổi tiền 2 lần, tiền gửi trong ngân hàng Thương Tín bị mất luôn. Gia đình mình lại rơi vào 1 cuộc khủng hoảng khác, tìm đường thoát khỏi Việt Nam. Còn các em đang học phổ thông và âm nhạc song song bây giờ phải chọn một. Chân Hà Chính chọn âm nhạc vì thấy con ra trường mà lương sống không nuôi nổi bản thân trong khi theo trường âm nhạc nhu yếu phẩm cao hơn bác sĩ, dược sĩ, kỹ sư cho dù còn là học sinh. Khúc quanh của gia đình mình rất nhiều mâu thuẫn. Mỗi thành phần trong gia đình luôn tìm cách rời Việt Nam nhưng rất khó vì tiền bạc không có. Đứa vượt biên không thành đi ở tù có khá nhiều từ anh Thịnh, anh Tiến rồi Chân Chính.Chúng con vẫn tiếp tục làm việc để sống còn. Bình và con ra chợ trời buôn bán thuốc tây cũng không yên cho dù mình đóng thuế sạp đầy đủ nhưng công an vẫn có thể tịch thu hàng hóa của mình bất cứ lúc nào và chặn bắt bất cứ ở đâu nếu thấy mình đeo giỏ đầy trên chiếc PC mang hàng hóa thuốc tây và những thứ do Chân Chính gửi về ra chợ trời Tân Định để bán.

Bây giờ ngồi ghi lại những ký ức này để làm tài liệu cho con cháu muốn biết về cội nguồn, tạm đủ hình dung ra nguồn gốc của mình. Và cuối cùng con cảm thấy gia đình mình cũng gặp nhiều may mắn ơn nhiều người khác, chị em vẫn còn giữ được liên lạc, tình cảm vẫn còn không ít thì nhiều dù rằng thời gian và người hôn phối ảnh hưởng rất nhiều, chi phối từng cá nhân. Không biết có còn duy trì được hay không. Tùy duyên vậy.

05/29/2024

11am nhà quàn mang hũ cốt của Bố về an vị tại nhà Chân. Ấm cúng khi được về căn nhà mà Bố đã ở suốt 12 năm trước khi ra đi vĩnh viễn. Ngày mai con sẽ đem Mẹ an vị chung tại nhà Chân như các chị em đồng ý rồi sẽ định tiếp sau. Cầu mong Bố Mẹ gặp lại nhau cùng nhìn xuống các con cháu và cười mãn nguyện

06/02/2024

Mẹ cũng đã đem về từ chùa Tam Bảo, cùng đặt trên bàn thờ với Bố. Cảm giác ấm cúng như khi xưa chúng con cùng chung mái nhà với Bố và Mẹ. Chúng con mong rằng mọi việc êm ấm cho đến ngày đem Bố Mẹ về an vị vĩnh viễn tại Vĩnh Cửu Cimetiere,Westminster, California và như vậy gia đình mình đã cùng đoàn tụ bên đất USA dù bên này hay bên kia thế giới theo như mong ước mãnh liệt của Mẹ, con tin Mẹ hiểu được lòng của từng đứa con và thông cảm.

Bây giờ thì con ngưng những ký ức về Bố Mẹ ở đây. Kính mong Bố Mẹ thật bình yên bên kia thế giới. Vĩnh Biệt.

Le Kim Phi

Fresno, May 24th 2024

Dear Dad,

Today, we await your ashes from the funeral home to be placed at Tam Bao Pagoda with Mom’s, whom we brought from Vietnam in October 2019.

Throughout our lives, you and mom were united by the Buddhist doctrine of Karma, I’ve seen and have learned a lot. After 1975, when he came into the South to meet our family, Uncle Ky, Dad's friend, told me about your happy and romantic wedding- bringing the Mom from Mai Village to Moc village, your village. Odd, we never heard anyone from Mom’s side of the family or your side of the family talked about this wedding. How come??? I will ask Chuc, a cousin who is very kind and very responsible to the children of Miss Thu's family, Dad's younger sister who is 96 years old this year. She was cried a lot when

she heard you passed away.

Then in 1947, Mom and Dad had their first child, sister Dinh, which Mr. Kinh misspelled as Rinh- meaning Dad went to the palace with many young people of the same age, I don't know the purpose, perhaps it was the anti-French movement. at that time, but then it was very difficult so he left that place after having Binh (name on birth certificate is Kim Phu). Both sisters were born in Cao Bang, Lang Son, Northern Vietnam bordering China. It must have been very difficult, so Mom and Dad returned to the city and in succession had me and then Phuong in Hanoi in the chaotic context of the war. Then the Geneva Accords was established in 1954, the country was divided in two and as a result, Mom and Dad with the four girls and my pregnant mother with Phuong went to the South. The cruel and terrifying Communist regime had entered my mind since then. Here I want to talk about the decisiveness and right decision that the two of you have led us to find true freedom for our small family. Without this decision, how would we have had peaceful days in the South? Although Mom and Dad struggled tremendously with life, constantly changing residences from Ngã Ba ông Tạ, to Hòa Hưng Lê Văn Duyệt and there was a time when Dad went to Ban Mê Thuộc to work in Veterinary Medicine with Ông Trẻ and Mom stayed in Saigon with the children. It was very hard for everyone in our family, but we still had a roof over our heads to protect ourselves from the rain and sun, had enough to eat and lived simply. Mother let us go to the monastery, Nghĩa Trang Bắc Việt near Bộ Tham Mưu Quân Lực Việt Nam Cộng Hòa, uniting the family with Buddhism Giác Dũng, that was when I was in first grade at Chi Hoa elementary school, Hoa Hung even though we lived in ông Tạ. I still remember feeling very scared every time I got on the horse-drawn carriage which was my only means of transport or walking home from school, which took 30 minutes to an hour at my age. I still remember Mom always changing schools when I told her the Mai Khoi school was a religious school and that I followed my friends and the nun to the church,I brought my ao dai to school without Mom knowing, kissed the feet of God and the Virgin Mary. My mother tried to move me to Chi Hoa school in Hoa Hung. After I couldn’t pass the exam to get into the public school, Mom took us to Tinh Than Intermediate school. When I told Mom that it was a religious school and we had to pray and recite prayers 30 minutes before class, Mom changed schools again to Phuoc Thien High School even though she had to pay school fees for her children, sister Dinh and Binh, all those years. After completing the full Baccalaureate, we did not have to go to Catholic school. Mom's belief in Buddha Dharma was very strong and it was rooted in me since childhood. Then when I grew up, I went to Xa Loi Pagoda in Saigon next to Gia Long school to study for the first part of the baccalaureate exam. The feeling of peace and tranquility always followed me even until now and helped me overcome difficulties in life. This was another great example of excellent parenting, they always cared about our education even though they struggled to make a living and to feed us.

My mother opened a shoe shop selling wooden clogs in Ong Ta and then opened Kim Phuong gold shop. Dad went to work as a civil servant at Tan Son Nhat airport and the army. I only remember this time when sister Dinh and I had to fan the charcoal iron until it was pink to iron the thick and heavy khaki clothes. After that, because of a failed business partnership with an uncle in the family, Mom and Dad lost all their money, sold the whole house to pay off debt, and the family dispersed. Dad followed Ong Tre to Ban Me Thuot. Mom took all of us to a house rented from Ms Quang deep in a small hamlet near Chi Hoa school so we could finish elementary school. Mom then carried the burden of selling sausages in markets near and far to make ends meet. Sister Binh followed mom the most during this time, which was really miserable. From time to time, Binh still recounts these times of our lives to feel how much she loved her mother. Then when I was in seventh grade and failed the exam to enter public school, once again, the economic burden fell on the mother's shoulders to pay tuition for her first 6 daughters. Yet she still patiently overcame it, selling street food at Hoa Hung market to have money to pay school fees for us. When I was in my sixth grade, Mr. Thong helped my mother let the whole family move into the house at 424 Le Van Duyet without having to pay rent because he saw how much our family was struggling. After 2 years of selling sausages and then reopening a gold shop named Tin Thanh, after Dad helped Aunt Nhan, Mom decided to renovate house 424 to make it more spacious, not as dark as when our family moved in. A difficult period due to the misunderstanding of Mother's family caused her much suffering and lasted until April 1975. But Mother always reminded us that "a drop of blood is thicker than water" because she was an only child of our biological grandmother who passed away when my mother was only 18 months old, and the remaining aunts belonged to my later grandmother.

Then, one by one, our family had Phuong, Tam, Chan, Ha and Chinh... The names of Phuong and Phuong surprised many Americans here when they had to do paperwork at the same time. Then Tam Chan Ha Chinh, I sense that Mom and Dad had hidden meanings behind their names. What does the name Phi mean? I’d like to think Phi means yes yes no no, from the Buddhist tradition and not because Dad liked the name of a movie actress.... 9 children grew up over the years within the country’s chaotic atmosphere due to protests, anti-war activities, and religions but all of us studied to the fullest depending on each person's ability. I had the big responsibility at that time with all 6 younger sisters and brothers about the scheduling at their school. Therefore, when we had opportunities to gather, we always recalled the "harsh" memories of the past, making them happy and I have to laugh and say that I don't remember, is that so!? Thanks to the American military's participation in Vietnam's North-South war, Dad had the opportunity to help Aunt Nhan in a bar for American GI soldiers. Dad had more money for Mom to reopen the Tin Thanh gold shop in Hoa Hung, Le Van Duyet, Saigon.

After April 1975, due to the political changes our family life also changed completely. I graduated as the last pharmacist of the Republic of Vietnam regime, but the communist regime kept accepting me as the first class of the new regime with a salary not enough to support myself, then they changed currency twice, our money deposit in Thuong Tin bank was lost forever. Our family fell into another crisis, looking for a way out of Vietnam. And my siblings who were studying high school and music at the same time now had to choose one or the other. Chan Ha Chinh chose music because they saw me graduating from Saigon Pharmacy University School get paid by the communist government with a salary that could not support myself, while going to music school provided better benefits than doctors, pharmacists, and engineers even though they were still students at high school. The family twists and turns were full of contradictions. Each member of the family constantly tried to find a way to leave Vietnam, but it was very difficult because we did not have money. There are many people who failed to cross the border and ended up in prison, from Mr. Thinh, Mr. Tien to Chan Chinh. We continued to work to survive. Sister Binh and I would go to the flea market to sell medicine yet we didn’t feel safe even though we paid all the taxes. The police could still confiscate our goods at any time and stop us if they saw us on motorbikes to the Tan Dinh flea market, carrying a full basket of western medicines, goods sent by Chan and Chinh to sell.

Now that I sit to write these memories down, to make records for the children and grandchildren who want to know about their roots, just enough to imagine their origins. I finally feel our family was very lucky: we received help from many people, our family still keeps in touch, our bonds are still more or less strong, even though time and the spouses have had a lot of influences on each individual. I don't know if it can still be maintained? It depends on fate.

05/29/2024

At 11am, the funeral home brought Dad's urn back to rest at Chan's house. It was homey to return to the house that Dad lived in for 12 years before passing. Tomorrow I will take Mom’s urn and also settle her down at Chan's house as the siblings agreed and we will decide later what happens. May Mom and Dad meet again and look down at their children and grandchildren and smile with contentment.

06/02/2024

Mom’s urn was also brought back from Tam Bao Pagoda and placed on the altar with Dad. It felt cozy like when we used to share the same roof with Mom and Dad. We hope that everything will be peaceful until the day we bring Mom and Dad to rest forever at Vinh Cuu Cemetery, Westminster, California and thus our family will be reunited in the USA whether on this side or the other side of the world according to Mother's strong wish. I believed she understood the heart of each child and sympathized with each of us.

Now I stop writing memories of Mom and Dad here. I hope Mom and Dad are at peace in the other world. Farewell.

Le, Kimphi