Cụ Bà Nguyễn Thị Lương Nga

Thời xa xưa, ông Ngoại của tôi (tức cha của Me tôi) làm Án Sát tỉnh Thanh Hoá. Thời đó, dân trong tỉnh gọi ông Ngoại là Quan Án. Thuở chưa xuất giá, Me tôi sống khá sung sướng. Vài năm sau khi xuất giá, Me tôi mới trải nghiệm được đoạn trường gian khổ của cuộc đời.

Me tôi kể vào một ngày muà hè, Bà nội của tôi qua đời. Me tôi cho người lên tỉnh báo hung tin cho Ba tôi. Trên đường đi, người đi báo tin lại gặp một người đi báo tin khác từ tỉnh gởi về để báo cho me tôi và bà nội là Ba tôi đã qua đời. Hai người đi báo tin gặp nhau giữa đường ngỡ ngàng về biến cố xảy ra ngoài sức tưởng tượng của họ. Cùng một ngày, Me tôi nhận được hai hung tin quá đau buồn. Me tôi sững sờ như người mất hồn và không còn nước mắt để khóc.

Thời gian từ từ xoá nỗi đau thương của Me tôi. Me tôi một mình cáng đáng 3 đưá con, đứa lớn nhất chưa đầy 7 tuổi. Cũng may là người bác ruột của tôi nhận nuôi anh tôi. Me tôi cho chị tôi lên tỉnh ăn cơm tháng ở nhà bà con đi học. Chỉ còn tôi sống vơí Mẹ tôi. Thời gian này Việt Minh phát động phong trào đấu tố địa chủ rất rầm rộ. Bao nhiêu người miền Bắc bị giết vì tội này. Một năm, một hoặc hai lần, hai bác, anh bà con của tôi và Me tôi, bị đưa đi đấu tố cách nhà tôi chừng 3 hay 4 cây số. Việt Minh thường bắt đi buổi tối và cho về sáng hôm sau. Tôi quen với cách bắt này của Việt Minh nên chưa bao giờ nghỉ đến chuyện Me tôi xa tôi quá hơn hai ngày. Cho đến một ngày, Me tôi bị bắt giữa đêm khuya và ra đi biền biệt.

Cứ tối tối, không thấy Mẹ tôi đâu, tôi vào nhà bếp, mở tủ áo quần Me tôi, mở lậm luá, chạy quanh ngoài vườn tìm Me tôi. Nhưng chẳng thấy bóng dáng Me tôi. Tôi nhớ Mẹ quay cuồng. Tôi lại vào tủ quần áo của Me tôi, ôm từng chiếc áo Me tôi hít hà “mùi Me” cho đỡ nhớ. Nhưng cái nhớ cũng không vơi đi. Tôi bắt đầu khóc. Nước mắt tràn trụa trên khuôn mặt trẻ thơ và miệng thì kêu “Me ơi! Me đi đâu không về với con”. Khóc một hồi làm thấm ướt từng chiếc áo của Mẹ. Khi nỗi nhớ không còn kiềm chế được, tôi chạy ra thềm nhà phiá trước, ngóng vào cửa ngỏ, càng khóc càng gào lên “Me ơi! Me đi đâu không về với con”. Con chó Tô Tô hình như thông cảm nổi đau thiếu mẹ, nó kêu lên tiếng “ư, ư, ư”. Rồi chẳng thấy Me tôi, tôi lại chạy ra thềm nhà phiá đông và tây. Vưà chạy vừa gào lên “Me ơi! Me đi đâu không về với con”. Không thấy Me, tôi chạy ra vườn sau, lướt qua từng hàng bắp cùng Tô Tô và tiếp tục gào lên “Me ơi! Me đi đâu không về với con”. Thông thường, buổi tối tôi không dám ra vườn. Nhưng vì nhớ Mẹ, tôi bất chấp tất cả. Cuối cùng, tôi ra sau hè, vẫn tiếp tục một câu gọi Mẹ “Me ơi! Me đi đâu không về với con”. Nghe tiếng tôi khóc la, O ruột của tôi sống không xa nhà tôi lắm vội qua xem tôi ra sao. Tôi khóc làm O cũng khóc theo. O dỗ nhiều lần nhưng tôi vẫn không cầm được nước mắt và nỗi nhớ mẹ. Cuối cùng, O bảo lên lưng O, O cõng về nhà đợi me. Me ngày mai sẽ về. Tôi ngoan ngoãn để O cõng về nhà. Sau này O kể cho các O khác là nghe cháu khóc, O ngồi bên cũng đứt ruột và cũng khóc theo nó. Những ngày tiếp sau đó, O tôi bận đi xa nên không ai còn bên tôi nữa. Buổi ngày tôi vui chơi với bạn bè cùng xóm, quên nỗi nhớ Mẹ. Nhưng khi hoàng hôn xuống, ánh sáng từ từ nhường chỗ cho bóng tối, khi đó nỗi nhớ Mẹ lại cuồn cuộn dâng lên trong lòng. Rồi vẫn khóc và gào “Me ơi! Me đi đâu không về với con”. Và khóc cho đến khi những tiếng nấc yếu dần, yếu dần đưa tôi vào giấc ngủ. Khi thì ngủ bên đụn rơm trước nhà cùng con Tô Tô. Khi thì ngủ trên tầng cấp đầu hiên nhà. Tôi nằm tầng cấp trên, Tô Tô nằm tầng cấp dưới. Khi thì ngủ sau hè, trên đám cỏ xanh lưa thưa vài cọng rơm. Hơn nữa tháng vật vả với nỗi nhớ Mẹ mỗi khi chiều về, vài ngày sau, O tôi dỗ tôi lên tỉnh. O tôi nói trên tỉnh có nhiều đồ chơi và nhiều điều mới lạ.

Tôi nghe cũng “bùi tai” nên theo O lên tỉnh. Thực tình O đã sắp xếp với một người O ruột khác của tôi ở tỉnh (O Phán) để đưa tôi lên tỉnh đi học vì không biết chừng nào me tôi mới về. O Dượng Phán của tôi là người rất nhân hậu và thương con cháu. Tôi lớn lên và được như ngày nay là một phần công ơn của O Dượng Phán. Tôi chưa kịp trả ơn O Dượng sau khi đi du học về thì biến cố 75 xảy ra. Sau đó tôi lại phải bôn ba cho một cuộc đời mới hơn 10 năm. Khi nhìn lại thì O Dượng tôi đã qua đời. Tôi ân hận vô cùng vì chưa làm được gì nhiều cho O Dượng. Đó là một niềm đau canh cánh suốt phần còn lại của đời tôi.

Ở với O Dượng, về vất chất, tôi không thiếu thốn, nhưng nỗi nhớ Mẹ cứ tối tối ập vào hồn tôi. Tối nào tôi cũng nằm quay lưng vào tường để che dấu giọt nước mắt nhớ Mẹ. Tôi khóc nhiều nhưng không dám khóc thành tiếng. Có đêm, nhớ Mẹ quay quắt, tôi ra phiá sau hè tiếp giáp với kho bia của bà hàng xóm, leo đến phần trống giữa hai hàng bia, tôi ngồi đó khóc thành tiếng cho vơi phần nào nỗi nhớ Mẹ mà không sợ ai nghe. Và tôi đã tôi ngủ trên các thùng bia. Buổi cơm tối hôm đó, thiếu tôi nhưng cũng chẳng ai biết.

Ở với O Dượng Phán cho đến khi me tôi trở về sau đợt trao trả tù binh theo hiệp định Geneve chia đôi đất nước giữa Việt Minh và Pháp vào năm 1954. Me tôi bị Việt Minh bắt đi tù ba năm vì bị khép vào tội danh“điạ chủ” và một tội bịa đặt khác là “gián điệp” cho Pháp chẳng qua là Mẹ tôi nói khá rành tiếng Pháp.

Me tôi tịnh dưõng một thời gian rồi cùng tôi ra ở riêng sau khi nhận công việc mới tại toà hành chánh tỉnh Quảng Trị. Vài năm sau, vào làm tại Toà Hành Chánh tỉnh Thưà Thiên (Huế), và cuối cùng làm việc tại Toà Thị Chính Dalat cho đến 75.

68 năm nhìn lại, giai đoạn me tôi đi tù là một giấc mơ hãi hùng cho bản thân tôi. Tuy nhiên, thực thể cuối cùng của giấc mơ đó, tôi vẫn còn Mẹ. Còn bây giờ thì giữa đời tôi đã mất Mẹ!

- Con Út

Bà Ngoại,

Mấy hôm trước, con Mai con của con bị cảm tới hai giờ sáng mới ngủ. Khi con và Nam còn nhỏ, chắc Bà Ngoại cũng thức như vậy nhiều lần lắm. Vì Ba đi tù cải tạo và Me phải thường đi thăm, nên Bà Ngoại vừa làm Cha vừa làm Mẹ cho hai cháu, tối nào cũng ru cho hai đứa ngủ.

Bởi vậy, ký ức đầu tiên cũa con với Bà là nửa đêm được Bà thức dậy đi xi tiểu để khỏi bị đái dầm tại thời đó tã rất mắt. Ngoại dắt chúng con đi bộ đến trường và về nhà hàng ngày cho đến hết tiểu học. Con nhớ rằng con thích đi với Ngoại tại Ngoại hay mua đồng kẹo kéo trước khi vô lớp.

Hồi đó, khi Ngoại còn sức, Tết nào Ngoại cũng làm mứt gừng. Ngoại có nhớ con với Nam leo lên gác ăn cắp thầm thì gần hết thùng mứt gừng mới bị bắt quả tang năm nào. Ngoại phạt song rồi cho chúng con ăn hết luôn.

Ngoại thương cháu, nên khi nào Ngoại cũng nhắt nhở cố gắng. Trong bốn mươi ba năm con sống gần Ngoại, từ khi lọt lòng tới khi Bà gần đi, chưa ngày nào Bà không sửa lưng “thằng khờ” của Ngoại. i.e.; khi thì ở nhà khỏe hơn chứ đi cắm trại làm gì cho mệt, đi ngủ sớm đi thức khuya làm gì, đội mũ cho con Mai không nó lạnh mà chưa nói được, etc. Ngày nào mà Ngoại không la con, là ngày đó con thấy có gì thiếu thiếu.

Những điều tầm thường đó con thầm hy vọng sẽ không bao giờ hết đi. Đó là lý do con và Tuyết tuần nào cũng muốn mang con Mai về thăm Cố. Về thăm Ngoại hay thăm Cố, với con không phải là về thăm mà lúc nào cũng là về nhà.

Về nhà là để làm Bà Ngoại vui vì Ngoại thích cửa nhà ồn ào con cháu. Về nhà vì con biết Bà Ngoại lúc nào cũng có nụ cười với thằng Cu Huân mới đi về. Về nhà để Ngoại biết thằng khờ cuối cùng đã có vợ thông minh và đảm đang để Ngoại đỡ phãi lo “tìm con mô cho hắn để lớn quá rồi mà còn đi ăn cơm tháng.” Về nhà cho con Mai quấn quít bên xe lăn bà Cố. Về nhà để cho chúng con tặng Ngoại một chút niềm vui mong mát lòng bao nhiêu công lao Ngoại nuôi chúng con thành người.

Bao nhiêu năm nay Ngoại nói con nên ngủ sớm đi kẻo mệt. Hôm nay Ngoại cho con chúc Ngoại một giấc ngủ ngon trong cõi Phật. Cháu cũa Ngoại sẽ luôn nhớ Bà, nhất là những khi ăn mứt gừng ngày Tết.

Ngoại cứ yên giấc đi. Tụi con vẫn sẽ về nhà đều đều.

Kính Ngoại,

-Con Huân

Dear Bà Nội,

I am ready to let you go and that's only because I've stockpiled memories of you during that long period of time where you and I shared a room. One aspect of your personality that stands out is how strict and regimented you were. You were far from the dotting grandmother (my mother is a prime example of this dotting style as every time Averly hollers her grandmother drops everything and comes running...Averly is spoiled because her grandmother has not been spanked enough). You had a stern presence about you that perhaps reflected a life of loss but you never hesitate to let those around you know that you were paying keen attention to them.

In middle school I would be doing homework in our room and you would frequently come in and tell me to sit up straight or turn my paper strait or something that I could do better. You would always bring me some sort of snack. Although you were strict I knew you cared for me in the way that you would check up on me frequently through out the day. A few times I would watch you through the window drying the laundry on the clothes line in the backyard and I would wonder how difficult it must have been for you to raise your children on your own. You always had that quiet strength about you. When you moved out with Bac Doan I pleaded with my parents to put a halt on the whole plan. I wanted everyone to stay put where they were in one single house all together.

After meeting Anh Nam's roommate, Becky, for the first time I tried to tell you about her. You kept asking me why I was talking about “Gà Tây”. I looked at you a little dumbfounded until I realized you thought I had said turkey when I was actually saying Becky. Why that memory sticks in my head I will never know. Perhaps it was the way you and I laughed and laughed about it for several minutes while wiping away the tears from our eyes and massaging the soreness out of our cheeks.

It weighs heavy on my heart for Kinsley any Averly to grow up away from their grandmother as you were such an integral part of my life. Granted I would never torture my mom by making her share a room with Averly but I still want them to grow up in her presence like I had you when I was young.

During medical school I came home for Christmas break to visit you and you asked me, "why do you have to be so far away?" I now echo that sentiment to you. Bà Nội, why do you have to be so far away?

- Nina

Bà Ngoại Thương,

Con về làm cháu ngoại dâu củaNgoại cũngđược hơn 4 năm qua. Trong những năm qua, kỷ niệm về Ngoại con có thật nhiều, từ những chuyến đi xa cùng gia đình đến mỗi cuối tuần chúng con về thăm Bà Ngoại. Nhưng điều con nhớ nhất là sự lo lắng của Ngoại dành cho gia đình chúng con. Đối với con,có lúc Ngoại nhớ con là vợ của Anh Huân và có lúc Ngoại nghĩ con là the family "house maid". Regardless con là ai,Ngoại lúc nào cũng ân cần và lo lắng là conăn không đủ no hay mặc không đủ ấm. Vì vậy mỗi lầngập con Ngoại thườngkêu con ăn thêm hay là mặc cho ấm vào.

Thưa Ngoại, đến khi vợ chồng con có bé Mai và weekend tụi con đưa bé vềthăm Ngoại và Ba Me, Ngoại như là bận tâm cho cháu, Ngoạisợcháu Maicòn nhỏ dạinếu cháu đói hay no, lạnh hay nóng cũng không nói lênđượcnênNgoạilúc nào cũng dặn dò làcho cháuăn thêm, hay là mặc cho ấm vào.Cám ơn Ngoại lúc nào cũng lo lắng cho gia đình chúng con.

Tạm biệt Bà Ngoại và Bà Cố Thương Yêu của chúng con.

- Cháu Kelly Tuyết và cháu cố Thuỳ Mai

K/g Chú Toại và Chú Hùng và gia đình, Thím đã ra đi vĩnh viễn; bà con ở Việt Nam gọi điện thoại hỏi anh tin tức về Thím và tỏ lòng luyến tiếc Thím một thời sống ở làng nhiều kỷ niệm. Anh rất xúc động và nghĩ đời người ai cũng phải đi qua. Trước sự mất mát lớn lao anh chị xin thành thật chia buồn và cầu nguyện hương linh Thím sớm tiêu diêu miền cực lạc.

- Kính phâu ưu, Anh Chị Nam, An Cư, Quảng Trị.

Cháu là Hồng Cơ, là em gái của chị Hồng Ân, con dâu út của Bác.

Thưa Bác,chúng cháu mất mẹ từ nhỏ, nên các chị em rất thương yêu nhau. Năm 1976, khi nghe tin Bố cháu đồng ý gả chị Ân cho anh Hùng, cháu lúc ấy mới 16 tuổi đã phản đối kịch liệt vì trong lòng rất buồn vừa do không muốn xa chị mình một chút nào, vừa do lo lắng vì không biết chị mình sẽ sống ra sao ở nhà người lạ, với cả mẹ chồng và chị chồng. Chị Ân cháu lúc đó cũng còn rất trẻ, do đó sẽ có nhiều thiếu sót lắm , nên cả bố cháu và cháu rất là lo lắng! Nhưng rồi thời gian trôi qua, chị Ân cháu vui vẻ những khi về thăm nhà, líu lo kể chuyện mình được đối xử tốt bên nhà chồng như thế nào, làm cảm giác lo lắng của gia đình cháu tan biến dần. Nay đã 40 năm trời trôi qua, nhìn lại, gia đình cháu nhận thấy chị Ân cháu đã thật may mắn được về làm dâu nhà Bác. Bác đã xem chị như con gái của mình, và chị cháu đã có được thêm một người mẹ thật sự. Chị cháu đã được Bác thương yêu và dạy dỗ . Chị đã học được nhiều điều từ Bác để dần hoàn thiện bản thân mình. Thật không gì quý bằng! Nay Bố Mẹ cháu đều không còn , cháu xin phép được thay mặt Bố Mẹ cháu nói lời cám ơn Bác thật thật nhiều! Cháu kính chúcBác an nghỉ nơi chín suối và luôn phổ độ cho con cháu.

Kính Bác. - Hồng Cơ

Ba Noi came to the US in 1988 after having survived her husband dying early, escaping Communist Vietnam, and living in a refugee camp. She saw her three children become successful integrated citizens and her grandchildren all become professionals (Alan is the only non-physician grandchild because he follows his entrepreneurial dream in hitech mobile apps area) And then met many great-grandchildren. What a long, wonderful, successful life. She just passed away last week at the age of 98 - we were lucky enough to have a huge reunion party last year to celebrate "100". Because why not round up? She was a Matriarch to many, and we will dearly miss her. We are all immigrants, chasing that American dream.

- Anna VanToai

Kính thưa Bà Ngoại,

Con muốn viết rất nhiều để gởi đến cho Bà Ngoại, nhưng con biết rằng dù con có viết nhiều bao đi nữa cũng không thể diễn tả được những gì con muốn gỏi đến cho Bà Ngoại vì Bà Ngoại không chỉ là một người Bà mà còn là người mẹ cho con. Thôi thì cho phép con mượn nơi này để con viết vài lời cho mấy cháu cố của Bà Ngoại vậỵ

To my children - An, Tam, Hien, Hoa and Loc

I wanted to write to your great grandma, but I'm not sure if anything I write will be adequately enough to express my love for her as love is often times difficult to put into words though easy to understand and appreciate. I had wanted to write in Vietnamese, but I'm afraid you may not be able to read nor understand it when you are older. What I want to convey to each of you is the legacy that your great grandma has left behind for all of us. I'm not sure how much each of you will remember your great Grandma decades from now given your current ages (6, 5, 3.5 and 1) but I'm certain that she loves you more than you can ever imagine. I'm not going to write about how wonderful she was to all of us, nor am I writing about how she has touched all of our lives in many different ways. I'm sure your grandparents and grand-uncles and aunts will shower you with many stories about that.

In many ways, she was more than a grandmother to me. I was fortunate enough to have her closed by for all my 40 plus years of existence, from the moment I was born to the day each of you were born, and to these past few weeks. She was always there, never missing an important event - my graduation from grade school through graduate studies, my wedding day to the birth of her first great grandson. I keep trying to think of one particular favorite memory of her but there are too many to counts. Perhaps the way I remember her is not always about the rainbows and the butterflies. It's also the simple gesture or advice that I hold dear to my heart. I remember her as someone who is strict and often times demanding but fair - how she made us take naps, even as adults when I came home from college. Or how she corrected the way I folded my clothes or washed the dishes or swept the floor. She was a teacher of all things, and she taught us by example. She was hard-working and self-reliance. Through her I learn the importance of paying attention to details. She taught us that family was the most important thing. I will always remember how her face lit up when she saw her children, grandchildren and later great grandchildren gathered around, how she stayed up past her usual bedtime when we came to visit. In the end, these are the moments that I will treasure.

So to my beautiful children, I hope that one day you will read these lines and remember your great grandma as someone who made her mark on me and all of us, and left us with her values that we are forever grateful.

- Nam Phong

Ever since I met my future husband, Ba Ngoai has always been a fixture in my life. She has been very kind to me. She always smiles, nods her head to acknowledge my presence, and often offers me food. When our kids were born, she traveled 45 miles to be there. When our family went on vacation, she came with us, no matter the distance, Yosemite, Lake Tahoe, Stockton, Gilroy and many other places. I miss Ba Ngoai dearly and I am always grateful for all the happy memories that I get to share and cherish with her. Her love and kindness will forever be in our hearts.

- Cháu Nancy Dung

Tiễn Biệt Me,

Thưa Me, trong những giây phút tiễn Me về cõi vô ưu, vô thường con xin được có vài lời thưa với Me cùng với các họ hàng thân thuộc đến thăm Me lần cuối. Con may mắn có được ba hiền mẫu: Mẹ của con, Mợ của Em Hy va Me. Mẹ con đã tạ thế khi con 6 tuổi nên con chỉ có và nhớ được một ít kỷ niệm đẹp của Mẹ con. Mợ con rất tài hoa – đàn hay vẽ đẹp nhưng Con cũng không được ở gần Mợ nhiều năm như thời gian con gần gũi Me trong gần 40 năm qua. Con trân trọng những đức tính đẹp của Mẹ, Mợ va Me. Con may mắn được ở gần Me và Chị Đoan nhiều năm, cảm nhận được tính nhân hậu, từ tâm trong cuộc sống nhất là trong những thời gian khó khăn sau năm 1975. Ba mất đi khi Me mới 26 tuổi và Me đã ở vậy một mình nuôi các con ăn học nên người. Đến khi con về làm dâu năm 1976 con vẫn còn đi học 2 năm cuối đại học và con đã được Me lo lắng săn sóc trong khi học hành. Khi con sanh cháu Nina Me chăm sóc chu đáo từ miếng ăn đến việc kiêng cử để giữ gìn sức khoẻ. Với lòng từ tâm nhân hậu Me thương và săn sóc con dâu như là con ruột. Trong thời gian khó khăn sau năm 1975 Me không hé môi than thở, cứ lặng lẽ lo chăm sóc Chị Đoan, hai cháu Huân Nam trong khi Anh Chiêm bị cộng sản bắt đi tù học tập, lo cho Anh Hùng, con và Nina vượt biên sang Mỹ với Anh Chị Toại Nga để có một tương lai tốt hơn. Trong tâm con Me luôn là hình ảnh đẹp của người Mẹ hiền Việt Nam - đẹp từ dáng dấp đến tâm hồn.

Me ơi, Me đã sống gần 100 năm ở trên cõi đời này nhưng con vẫn ích kỷ, quyến luyến Me trong giây phút tiễn biệt Me. Con thấy hụt hẩng, mất mát và không cầm được nước mắt mỗi khi nhớ đến Me đã ra đi. Me đã hướng dẫn, giậy dỗ, chăm sóc, lo lắng cho con, cháu suốt cuộc đời. Ngay đến khi Me mệt yếu nằm trên giường bệnh và không nói được nhiều, Me vẫn quan tâm đến sức khoẻ của con cháu như Me bảo Huân Nam, con lên giường ngồi cạnh Me cho khoẻ, Me bảo Hoa Hiền đi về kẻo tối. Me ơi, con biết dù viết bao nhiêu trang giấy cũng không ghi lại được tình thương bao la, đức tính cao qúy của Me.

Thưa Me, con biết đời người chỉ là tạm bợ – ai rồi cũng có lúc ra đi, con không biết có đủ phước, đủ duyên để được gập lại Me nên con xin chào tiễn biệt Me hôm nay. Con nguyện luôn tu tâm, theo gương tốt của Me. Con xin thương chúc Me siêu thoát nơi cõi an lạc.

- Hồng Ân